بهگزارش قدس آنلاین، وضعیت آشفته خاورمیانه و تداوم شرایط جنگی حاکم بر این منطقه نگرانیهای زیادی را در سطح جهان و بهویژه در کشورهایی که وابستگی بیشتری به منابع انرژی و کالاهای ضروری عبوری از تنگه هرمز و بابالمندب دارند، به وجود آورده است. شبهقاره هند و به طور خاص کشور بزرگ و پرجمعیت هند را باید در زمره همین سرزمینها جای داد. بر این اساس روزنامه معتبر «ایندین اکسپرس» در روزهای اخیر تحلیلی به قلم «راجان کومار» استاد دانشکده مطالعات بینالمللی دانشگاه جواهر لعل نهرو دهلی منتشر کرده که ضمن بررسی اوضاع کنونی خاورمیانه، توصیههایی را نیز برای کمک به خروج هند و حتی دیگر کشورها از این وضعیت بحرانی ارائه داده است.
چرا نمیتوان به مذاکرات ایران و آمریکا خوشبین بود؟
«راجان کومار» مقالهنویس روزنامه ایندین اکسپرس، تحلیل خود از شرایط کنونی خاورمیانه را با تأکید بر این نکته آغاز میکند که رئیسجمهور آمریکا دونالد ترامپ، در یک بنبست راهبردی با ایران گرفتار شده و گزینههای روشنی پیش رو ندارد. این استاد دانشگاه هند از مذاکره میان ایران و آمریکا به عنوان یکی از گزینههای به ظاهر قابل قبول یاد کرده، اما در ادامه تأکید میکند که برای حل بحران نباید چندان به مذاکرات کنونی دل بست.
وی در مورد دلایل عدم خوشبینی به مذاکرات به دو نکته اساسی اشاره دارد؛ در وهله نخست باید به ضعفهای سبک معاملهگری ترامپ توجه کرد؛ تصور توهمآمیز ترامپ بر اینکه بمباران و مذاکره را میتوان به شکلی همزمان پیش برد، ذاتاً ناقص و بیحاصل است. از نظر کومار راهبرد مذاکراتی ترامپ از بیثباتی، بیتجربگی و ناتوانی رنج میبرد. اما در وهله دوم این ناکارآمدی مذاکرات را میتوان به تیمهای مذاکرهکننده ترامپ هم مرتبط دانست. در این راستا در تیمهای مذاکراتی دو گروه بازیگر وجود دارد؛ نخست سه کشور عمان، قطر و پاکستان به عنوان میانجیها و دوم دو فرد، یعنی جرد کوشنر و استیو ویتکاف به عنوان مذاکرهکنندگان از جانب ایالات متحده. اما در شرایطی که مذاکره نیازمند اعتمادسازی و بیطرفی است، جالب است که هر دو گروه از بازیگران به خاطر وفاداریشان به ترامپ انتخاب شدهاند.
این میانجیگران و مذاکرهکنندگان با خرگوش میدوند و با سگها شکار میکنند. عمان و قطر متحدان منطقهای آمریکا هستند، در حالی که پاکستان در تلاش است با اقدامهای فرمانده نظامی خود عاصم منیر، هماهنگ شود. هیچ کدام از اینها به عنوان بازیگر بیطرف دیده نمیشوند، وزن سیاسی چندانی ندارند و مشروعیت آنها در عرصه سیاست جهانی بسیار مورد تردید است. بنابراین جای تعجب ندارد که مذاکرات جاری به جز آتشبس دورهای، به دستاورد قابل توجه دیگری نرسیده است.
راهبرد جنگی ترامپ هم معیوب است!
تحلیلگر ایندین اکسپرس و استاد دانشگاه دهلی در ادامه بحث تأکید دارد به همان اندازه که راهبردهای مذاکراتی ترامپ معیوب است، راهبرد جنگی او نیز دستکمی از آن ندارد. ترامپ خواهان پیروزی آسان در ایران است، او با انگیزه موفقیت نظامیاش در ونزوئلا، انتظار نتیجهای مشابه را در ایران داشت. اما پیروزی نیازمند تعهد کامل سیاسی و نظامی با هزینه اقتصادی بالاست. ترامپ نمیتواند بر ایران فائق شود چون قدرت آتش آمریکا محدودیتهایی دارد.
او بدون شک فرمانده قدرتمندترین ارتش جهان است که بودجه نظامی آن با مجموع ۶کشور برتر پس از خودش برابری میکند. اما تواناییهای ایالات متحده برای اعمال قدرت در حوزه فراتر از منطقه خود با محدودیتهای جدی مواجه است، همان طور که در افغانستان، عراق و سوریه به وضوح نشان داده شد. شاید ترامپ خروج شرمآور آمریکا از افغانستان و شکستهای این کشور در عراق را فراموش کرده باشد. در نهایت اینکه ترامپ خواهان تغییر رژیم در ایران بود، اما حتی نمیتواند تنگه هرمز را باز نگه دارد. او خواهان نابودی کامل ارتش ایران بود، اما حتی قادر به محافظت از متحدانش در برابر پهپادها و موشکهای ایرانی نیست. او میخواست هژمونی آمریکا را در منطقه تثبیت کند، در عوض کشورهای خلیج فارس را به سوی تعمیق روابط با چین به عنوان ضامن امنیتی جایگزین سوق داد.
ضعف سرمایه سیاسی و اقتصادی ترامپ در تقابل با ایران
اما از نظر راجان کومار، ترامپ در حوزه سرمایه سیاسی و اقتصادی لازم برای تشدید تنش و ورود به یک جنگ تمامعیار با ایران هم با چالشهای اساسی مواجه است. در این چارچوب وفادارانش در حال ترک حزب هستند و حزب جمهوریخواه از شکست در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر هراس دارد. انتخابات میاندورهای از جهت اثرگذاری بر سیاستهای ترامپ در دو سال آینده بااهمیت تلقی میشود.
پشیمانی کشورهای پیشرو جهان سوم از سکوت راهبردی کنونی
تحلیلگر ایندین اکسپرس و استاد دانشگاه جواهر لعل نهرو، یادداشت خود را با این نگاه خاتمه میدهد که جنگ با ایران آسیب جبرانناپذیری به اعتبار آمریکا به عنوان یک ابرقدرت منطقی و مصالحهگر وارد کرده است. متحدان، دیگر واشنگتن را به عنوان شریک قابل اعتمادی برای پیروزی در جنگ، رسیدن به توافق و یا تأمین صلح قلمداد نمیکنند.
ناتو از حمایت از ترامپ خودداری کرده و کشورهای خلیج فارس محتاط شدهاند. اما در این میان، جهان جنوب، آمریکا را مستبد، هژمونیک و غیر قابل پیشبینی میبیند.
بر اساس نظرسنجی که در ۳۶ کشور انجام گرفته است، چین در حداقل ۲۵ کشور بیش از آمریکا معتبر دانسته میشود و احتمالاً این روند رو به رشد خواهد بود. راهبرد ترامپ در برابر ایران به بنبست رسیده و هر گزینهای شامل جنگ، خروج یا توافق، هزینه راهبردی بالایی خواهد داشت. در شرایط احتمال تشدید تنش، کشورهای پیشرو جنوب جهانی باید برای میانجیگری آتشبس و پیشبرد روند کاهش تنش پیشقدم شوند. سکوت راهبردی ممکن است در آینده منجر به هزینههای راهبردی بالاتری شود.
خبرنگار: میراحمدرضا مشرف
نظر شما